ABSTRACT (en)
A new type of archaeological site in Galicia called ‘Roda’ type site, which might be translate as ‘wheel type site’ in English, was discovered in 2006. The objective of this study is reviewing the interpretations of this type of sites using different sources of data.
On the one hand, the current study will present the results of the excavation of Os Castrullos site (Parada de Sil, Ourense, Spain), that was partially excavated in 2022. This includes its architectural features, its radiocarbon dates and the material culture recovered during excavation. On the other hand, the results of this excavation will be compared with the current data regarding these sites, which was recovered using various methodologies, especially the analysis of fieldwork data and the use of aerial photo, LiDAR and GIS.
The analysis of these two types of data will enable us to provide a new perspective of the Late Bronze Age in NW Iberia, including a hypothesis about how this type of sites could have acquired a key role in structuring territories and communities in Galicia.
KEYWORDS (en)
‘Wheel‑shaped’ site; ritual site; funerary pit; NW Iberia; Late Bronze Age; Iron Age; long term duration
DOI
https://doi.org/10.14712/23368144.2025.1.2
SOURCES
Aboal et al. 2005 = Aboal Fernández, R. – Ayán Vila, X. – Criado Boado, F. – Prieto Martínez, M.P. – Tabarés, M.: Yacimientos sin estratigrafía. Devesa do Rei, ¿un sitio cultual de la Prehistoria Reciente y la Protohistoria de Galicia? Trabajos de Prehistoria 62/2, 165–180. doi.org/10.3989/tp.2005.v62.i2.74
Bettencourt, A.M.S. 2000: O Povoado da Idade do Bronze da Sola, Braga, Norte de Portugal. Cadernos de Arqueologia, Monografia 9. Braga.
Bettencourt, A.M.S. 2001: O Povoado da Santinha, Amares, Norte de Portugal, nos finais da Idade do Bronze. Cadernos de Arqueologia, Monografia 12. Braga.
Bonilla Rodríguez, A. 2015: Intervención arqueolóxica no xacemento de A Roda (Os Barreiros, Lugo). Informe Final – Memoria Técnica de Intervención, Unpublished Report, Xunta de Galicia. Santiago de Compostela.
Breogán Nieto Muñiz, E. 2022: Actuación arqueolóxica de investigación e documentación no Círculo Lítico de Os Castrullos (Parada de Sil, Ourense) GA32057002. Unpublished Report, Xunta de Galicia. Santiago de Compostela.
Bustelo Abuin, J. 2021: Sondaxes arqueolóxicas no Campo Redondo (Asados, Rianxo). Unpublished Report, Xunta de Galicia. Santiago de Compostela.
Cano Pan, J.A. 2012: Punta de Muros. Un poblado fortificado de finales de la Edad del Bronce 1-3. Arqueología do Noroeste S.L.U.
Cano Pan et al. 2015 = Cano Pan, J.A. – Piay Augusto, D. – Naveiro López, J.L.: Un yacimiento ceremonial en la transición del Bronce al Hierro. Ventosiños (Coeses, Lugo). Arqueoloxía do Noroeste S. L. U. Cambre.
Cebrián et al. 2010 = Cebrián del Moral, F. – Yáñez Rodríguez, J. – Lestón Gómez, M. – Vidal Pérez, F. – Carrera Ramírez, F.: El dolmen de Dombate. Arqueologia, restauracion, arquitectura. A Coruña.
Fábregas Valcarce, R. 1991: Megalitismo del Noroeste de la Península Ibérica. Tipología y secuencia de los ma teriales líticos. Madrid.
Gianotti et al. 2011 = Gianotti, C. – Mañana¬ Borrazás, P. – Criado¬ Boado, F. – Elías López¬ Romero, E.: Deconstructing Neolithic Monumental Space. The Montenegro Enclosure in Galicia (Northwest Iberia). Cambridge Archaeological Journal 21, 391–406. doi: 10.1017/S0959774311000436
Gibson, A. 2012: An Introduction to the Study of Henges. Time for a Change? In: A. Gibson ed.: Enclosing the Neolithic. Recent studies in Britain and Europe. BAR International Series 2440. Oxford, 1–20.
Harris, E.C. 1991: Principios de estratigrafía arqueológica. Barcelona (1st ed. London 1989).
Hodder, I. 1994: Interpretación en Arqueología. Corrientes actuales. Barcelona (1st ed. 1986. Reading the past. Current Approaches to interpretation in Archaeology. Cambridge).
Lévi¬ Strauss, Cl. 1995: Antropología estructural. Barcelona (1st ed. Paris 1974).
Lima Oliveira, E. – Prieto Martínez, M.P. 2002: La Arqueología en la Gasificación de Galicia 16. Excavación del yacimiento de Monte Buxel. Traballos de Arqueoloxía e Patrimonio 27. Santiago de Compostela.
López García, J.C. 2015: Excavación integral del yacimiento de A Roda (Barreiros, Lugo). Unpublished Report, Xunta de Galicia. Santiago de Compostela.
Marcigny 2017 = Marcigny, C. – Bourgeois, J. – Talón, M.: Rythmes et contours de la géographie culturelle sur le littoral de la Manche entre le IIIe et le début du Ier millénaire. In: A. Lehoërff – M. Talon eds.: Movement, exchange and identity in Europe in the 2nd and 1st millennia BC. Beyond frontiers. Oxford, 63–78.
Meijide Cameselle, G. 2011: La necrópolis del Agro de Nogueira. In: M.P. Prieto – L. Salanova eds.: Las Comunidades Campaniformes en Galicia. Pontevedra, 133–138.
de Mulder, G. 2022: Funerary Practices at the Northern Fringe of the Atlantic Area. In: Nonat – Prieto Martínez eds. 2022, 1–14.
Nión¬ Álvarez, S. 2023: Una aproximación al talón de Aquiles de la Edad del Hierro galaica (s. IX–I a.C.) – el registro funerario. Complutum 34/1, 107–132. https://doi.org/10.5209/cmpl.88945
Nogueira Ríos, S. 2019: Sondeo valorativo en estructura circular y retirada manual de caballón terrero (inspección de sedimento y zanja de contención). Área de cautela arqueológica PP.KK. 4+250-4+400 (Xove, Lugo). Unpublished Preliminary Report, Xunta de Galicia.
Nonat et al. 2022 = Nonat, L. – Prieto Martínez, M.P. – Vázquez Liz, P. (†): Les contextes funéraires et le dynamisme culturel du nord¬ ouest de la péninsule Ibérique entre le XVIIIe siècle et le VIIIe siècle avant J.-C. In: Nonat – Prieto Martínez eds. 2022, 128–156.
Nonat, L. – Prieto Martínez, M.P. eds. 2022: Funerary practices in the second half of the second millennium BC in continental Atlantic Europe. From Belgium to the North of Portugal. Oxford.
Paulos Bravo, R. 2023: Excavación arqueológica en el círculo de Vilarello (San Pedro de Cereixa, A Pobra do Brollón, Lugo). Unpublished Preliminary Report. Xunta de Galicia.
de la Peña Santos, A. 1987: Las cista de Gandón (Cangas de Morrazo, Pontevedra). Pontevedra Arqueológica 2, 7–16.
Pereira Martínez, X. 2023: Espazos de moenda e de representación na Prehistoria Recente e Protohistoria do Miño litoral (Noroeste Ibérico). Unpublished PhD. Universidad de Santiago de Compostela.
Pereira Martínez et al. 2022 = Pereira Martínez, X. – Méndez¬ Quintas, E. – Prieto Martínez, M.P.: Un elemento singular dentro de la Prehistoria Reciente del noroeste peninsular. Los equipos de molienda rupestre. Spal 31/1, 77–103. Doi: https://dx.doi.org/10.12795/spal.2022
Piay Augusto, D. – Cano Pan, J.A. – Naveiro López, J. 2015: La construcción anular y el enclos de Ventosiños (Coeses, Lugo). Estudio preliminar de un conjunto del Bronce Final. Zephyrus 76, 57–76. Doi: http://dx.doi. org/10.14201/zephyrus2015765776
Prieto Martínez, M.P. 2007: Volviendo a un mismo lugar. Recipientes y espacios en un monumento mega lítico gallego (NW de España). Revista portuguesa de arqueologia 10/2, 101–125.
Prieto Martínez, M.P. 2018: Peza do mês de xaneiro de 2018 – Vasillas. Enterramento da Lavandeira. Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense. Xunta de Galicia. Ourense. Availble online https://musarqourense. xunta.gal/gl/peza¬ mes/vasillas¬ enterramento- da¬ lavandeira
Prieto Martínez, M.P. – Castro González, G. 2023: Informe de materiales. In: E. Breogán Nieto Muñiz ed.: Actuación arqueolóxica de investigación e documentación no Círculo Lítico de Os Castrullos (Parada de Sil, Ourense) GA32057002, CT102A 2022/693-0. Unpublished Report, Xunta de Galicia. Santiago de Compostela.
Prieto Martínez, M.P. – Cordeiro Mañón, L. 2022: Ritual sites from the Second Millennium BC in the North West of Spain. In: Nonat – Prieto Martínez eds. 2022, 187–199.
Prieto Martínez, M.P. – Cordeiro Mañón, L. 2024: Indagando nun novo tipo de xacemento. As rodas ou recintos circulares galegos. Unpublished conference presentation. XVII Encontro Arqueolóxico do Barbanza. Casa da Cultura Ramón Martínez López. Boiro (A Coruña), 24 and 25 February 2024.
Prieto Martínez et al. 2009 = Prieto Martínez, M.P. – Martínez Cortizas, A. – Lantes Suárez, O. – Gil Agra, D.: Estudio de la cerámica del yacimiento de fosas de Fraga do Zorro. Revista Aquae Flaviae 41, 107–121.
Ramil Rego, E. 2021: Limpeza i escavación arqueolóxica en área en Xesteira das Palinas¬ Palas de Rei entre os PP.KK. 10+370-10+610 da obra Autovía A-54 Lugo- Santiago Treito: Enlace Melide (Sur)-Enlace Palas de Rei. Xan Xiao do Camiño – Palas de Rei (A Coruña). Unpublished Report. Xunta de Galicia. Santiago de Compostela.
Rodríguez Saiz, E. 2010: Memoria técnica da intervención arqueolóxica previa á posta en valor do xacemento de Monte das Cabanas, en Vigo. Unpublished Report. Xunta de Galicia. Santiago de Compostela.
Sampaio, H.A. 2017: Contextos e práticas funerárias da Idade do Bronze na bacia hidrográfica do Rio Ave (noroeste de Portugal). In: Arqueologia em Portugal. Estado da Questão. Associação de Arqueólogos Portugueses. Lisboa, 787–799.
Taboada Durán, M.E. 2021: Traballos arqueolóxicos de investigación e rexistro do círculo de Outeiro Grande. Lalín. Pontevedra. Unpublished Report, Xunta de Galicia. Santiago de Compostela.
Taboada Durán, M.E. 2023: Traballos arqueolóxicos de Investigación e rexistro no círculo de Outeiro Grande, Lalín, Pontevedra. Unpublished Report, Xunta de Galicia. Santiago de Compostela.
Teira Brión, A.M. – Amado Rodríguez, E. 2014: Molinos fuera de lugar. Fronteras y contextos de la molienda en la arqueología de la Edad del Hierro del noroeste ibérico. Revista d’arqueologia de Ponent 24, 271–288.
Vázquez Liz et al. 2015a = Vázquez Liz, P. – Nonat, L. – Prieto Martínez, M.P.: Dynamism and complexity of the funerary models: the north¬ west Iberian peninsula during the 3rd–2nd millennia BC. In: M.P. Prieto Martínez – L. Salanova eds.: The Bell Beaker Transition in Europe. Mobility and Local Evolution during the 3rd Millenium BC. Oxford, 211–216.
Vázquez Liz et al. 2015b = Vázquez Liz, P. – Prieto Martínez, M.P. – Núñez Jato, J.F.: El pasado olvidado. El sitio del II y I milenio BC de Pena Fita (Adai, Lugo) en el contexto de las ‘longhouses’ del NW peninsular. Gallaecia 34, 9–56.